Đời Là Bể Khổ

Thứ nhất là trải nghiệm mất mát thấu hiểu đau thương. Nếu cuộc đời chỉ có hoa hồng thì con người biết gì đến khổ đau, nếu cuộc đời thập toàn thập mĩ thì còn ai phải trải qua mất mát? Nhưng nếu đời quá bằng phẳng thì cũng không có những con người mạnh mẽ. Những người đức thắng số, những người dời non lắp bể làm nên kỳ công.

Thế nên mất mát là để lấp đầy, đau thương là để xoa diệu, phải từng trải mới thấm thía và trân trọng. Phật dạy rằng trên đời không ai là không có khuyết điểm. Bản thân có khuyết điểm những người xung quanh cũng có khuyết điểm. Làm người cần nhất là thấu hiểu và bao dung, thấu hiểu khuyết điểm của bản thân mình, bao dung với khuyết điểm của người khác. Biết như vậy thì gặp chuyện không gục ngã gặp khó không thoái lui.

Thứ hai là vững tâm bền trí. Người thành công khác với người thất bại không phải ở chỗ họ chưa bao giờ thất bại mà là dù họ có thất bại bao nhiêu lần cũng có can đảm đứng lên làm lại. Cuộc sống không đánh gục ai, chỉ có tự ta đánh gục chính ta. Sóng gió không khiến ai phải bế tắc, chỉ có tự tâm ta bế tắc.

Thanh tịnh từ tâm muôn sự đều đạt, tu thân dưỡng tâm để thần trí tỉnh táo suy nghĩ tích cực luôn hướng tới tương lai tốt đẹp và tin tưởng vào bản thân, đừng để bi quan làm mờ mắt bạn. Ánh sáng không nằm ở cuối con đường ánh sáng chính ở trong tim của ta. Đó chính là cách để vượt qua bế tắc làm chủ vận mệnh.

Thứ ba là tự trọng tự thân. Người sống trên đời cần nhất là tự trọng, vũ khí mạnh nhất trên đời chính là tự thân. Vì thế muốn cải thiện số mệnh vượt qua những đau khổ và thất bại phải nắm chắc hai điều này. Tự trọng để đối trị với tâm sân hận, tự thân để chống lại với lòng người hiểm ác khi bản thân nhận ra giá trị của bản thân.

Nhìn nhận thẳng thắng vào ưu khuyết của mình. Không đề cao nhưng cũng không hạ thấp cái tôi thì không một bế tắc nào đánh gục được bạn. Nếu bạn tự trau dồi khả năng tự lực tự cường trở thành người có bản lĩnh thì không một hung hiểm nào loại trừ được. Và hơn hết là bằng tự trọng để thanh tâm, tự thân để thanh tịnh, bản thân không còn vướng mắc phụ thuộc thì không còn bế tắc.

Thứ tư là thân tâm an lạc vãng cảnh chùa chiềng. Dù mạnh mẽ đến đâu con người cũng cần có một chỗ dựa, dù bôn ba đến đâu con người cũng cần có một chốn bình an để nương tựa tâm hồn. Khi dòng đời quá khắc nghiệt, khi bao gió bão phong ba hãy gửi thân nơi cảnh chùa gửi tâm nơi cửa Phật. Ngồi thiền ăn chay nghe giảng kinh sẽ giúp bạn buông bỏ phiền não cân bằng tâm hồn, đó là liệu pháp tinh thần đặc biệt hiệu quả.

Thứ năm là hiểu về nhân quả nghiệp báo. Nhận duyên là ý trời, mọi sự việc diễn ra đều có cơ duyên, quả hôm nay bạn gặp là do nhân hôm qua bạn gieo, bế tắc hôm nay bạn phải mang là do những điều từng làm trong quá khứ. Và nếu hôm nay bạn gieo hạt lành thì ngày mai ắt sẽ thu được quả tốt. Thấu hiểu điều này tâm thế sẽ thoải mái và vui vẻ hơn.

Cuộc đời có vây có trả có được có mất, nhắm mắt xuôi tay cũng trở về với cát bụi. Trải qua trăm cay ngàn đắng mới được làm kiếp con người, hãy sống sao cho bản thân cảm thấy xứng đáng và không có điều gì phải ân hận. Đừng biến bế tắc thành cánh cửa nhà giam, sai lầm hôm nay tiếp nối sai lầm hôm qua.

Hãy để nó trở thành chìa khóa khép lại cánh cửa quá khứ và mở ra tương lai tốt đẹp hơn. Kẻ thù lớn nhất của con người là chính mình, kẻ thù lớn nhất của con người là cái tôi ích kỷ độc tôn muốn chiếm hữu mọi thứ trên đời này. Từ ngữ Việt Nam gọi là cái tôi chính mình, từ ngữ Hán Việt gọi là bản ngã. Cái tôi này bắt đầu có từ lúc lọt lòng mẹ, một khi đã huân tập những thói quen dù tốt hay xấu sẽ rất khó sửa đổi.

Kẻ thù lớn nhất của con người là cái tôi ích kỷ độc tôn muốn chiếm hữu mọi thứ trên đời này, cho nên chúng ta dính mắc vào nó ngày càng sâu đậm hơn. Con người từ khi có mặt trong cuộc đời, khi lớn lên sống làm việc và tồn tại nhờ cái tôi, cái tôi là biểu hiện sự nhận thức của một người về tư cách nhân phẩm hoặc giá trị của chính mình, đặc biệt là để phân biệt mình với thế giới bên ngoài và các cá nhân khác.

Cái tôi trong mỗi người phát triển theo thời gian, từ khi mở mắt chào đời. Khi còn nhỏ chúng ta ít bị sự tác động của gia đình vào nhận thức về chính mình. Một em bé sẽ ít bị tổn thương hay bị chạm tự ái như người lớn khi bị khiển trách, trẻ em thường quên rất mau về những chuyện buồn phiền. Trong khi đó người lớn có thể tức giận rất lâu và có thể ghim vào trong lòng nhớ hoài chuyện đau thương đó để chờ cơ hội trả thù.

Khi chúng ta làm những việc đóng góp có ít lợi cho xã hội, ta làm cho cái tôi của mình lớn hơn nếu không biết cách buông xả. Tuy nhiên ranh giới giữa việc nhận thức cái tôi tích cực và cái tôi tiêu cực là rất mong manh. Mọi người trong chúng ta ai ai cũng có cái tôi nó là cá tính, là bản chất vốn có của mọi con người.

Sự thật khi còn trong bào thai mẹ và khi mở mắt vào đời con người đã tồn tại cái tôi nên mới sống được và tồn tại. Từ suy nghĩ lời nói việc làm của mọi người dẫn đến thành công làm cho chúng ta tự mãn và hãnh diện với sự thành công đó, chính là lúc cái tôi hiện diện. Khi đó cái tôi đã phình to ra vì tôi đã thành công.

Kẻ thù lớn nhất của con người là cái tôi ích kỷ độc tôn muốn chiếm hữu mọi thứ trên đời này. Mỗi cá nhân đều có những kinh nghiệm, học vấn, quan điểm, cách suy nghĩ riêng và nghề nghiệp tùy theo mình chọn lựa. Một khi chúng ta vượt qua chính mình tức là vượt qua sự lầm chấp thân tâm này là ngã, khi đó con người mới hoàn toàn thanh tịnh sáng suốt và an nhiên tự tại trước mọi chướng duyên nghịch cảnh của cuộc đời.

Cái tôi là cách mỗi người tự khẳng định mình trước người khác. Cái tôi được thể hiện mạnh mẽ, dữ dội, quyết liệt, rõ rệt khi bị đụng chạm hoặc trong lúc tranh luận đúng sai hơn thua. Chính cái tôi giúp mình tự bảo vệ lấy mình, người có cái tôi quá lớn là người luôn xem mình là số một không chịu thua kém bất cứ ai.

Họ hay coi thường suy nghĩ lời nói của người khác, chỉ thấy mình là hơn hết. Sau đây là một câu chuyện có tính cách minh họa để cho mọi người có thể hiểu biết khái quát về sự chấp ngã của con người. Có một nhà sư nọ thường có những biểu hiện nóng giận, tham lam và ích kỷ. Mặc dù xuất gia đầu Phật đã lâu nhưng những cố tật ấy vẫn luôn tìm ẩn bên trong làm cho nội tâm của thầy luôn bị vẫn đục.

Vốn là người quyết chí tu hành thoát ly sống chết đời này, nên nhà sư luôn tự quán xét lại chính mình mà thấy rõ bệnh chấp ngã rất nặng nề. Và từ đó thầy quyết tâm lập chí thay đổi, chuyển hóa cho kỳ được để trở thành vô ngã vị tha. Sau khi sắp xếp mọi việc xong xuôi, nhà sư cho gọi chú tiểu đến rồi bảo, từ nay thầy phát tâm nhập thức khoảng ba năm để tu tập cốt để diệt trừ cái bệnh chấp ngã của thầy từ vô thủy kiếp đến nay.

Con ở ngoài cố gắng lo tròn mọi việc để thầy yên tâm tu hành, quyết đời này giải thoát sinh tử. Chú tiểu gật đầu dạ lia lịa và nói rằng xin thầy cứ an tâm, mọi việc đã có con lo liệu hết rồi. Sau ba năm miệt mài tu tập nhà sư vô cùng hân hoan mở cánh cửa thất vui cười nói với chú tiểu rằng, ta đã thành công rồi.

Sau thời gian tu tập vô cùng miên mật bây giờ ta đã dứt trừ được cái chấp ngã rồi, bất cứ chuyện gì xảy ra cũng không thể làm cho tâm ta dao động nữa, con hãy mừng cho thầy có được ngày hôm nay đi. Chú tiểu bỗng dưng trề môi rồi nói, thầy chẳng bao giờ diệt trừ được chấp ngã. Ông thầy nghe chú tiểu nói vậy liền đỏ mặt tía tai và tát cho chú tiểu một cái bóp như trời giáng.

Chú tiểu đau quá liền hét lớn, thầy đã diệt trừ được chấp ngã rồi mà sao thầy lại đánh con. Qua câu chuyện trên chúng ta đừng vội phê phán hay là chê cười nhà sư ấy, chỉ tiếc rằng thời gian ba năm chưa có là bao so với vô thủy kiếp từng vọng động phiền não tham sân si. Nhà sư ấy chưa hoàn toàn thành công như ý muốn.

Thật ra tự biết mình còn chấp ngã và cố gắng thiết lập phương án tu tập để diệt trừ ngã chấp thì nhà sư cũng xứng đáng là một vị chân tu Thạt Đức rồi, nhưng chúng ta đâu thể dễ dàng một sớm một chiều mà có thể giải quyết xong món nợ ngu si chấp ngã từ vô thủy kiếp đến nay, quá là khó khăn khi chúng ta thấu đạt được căn bệnh ngàn đời của chính mình.

Đó là sự ngu si chấp ngã, tức là chúng ta có phần hiểu biết về mình để dần hồi được chuyển hóa. Trên thế gian này chiến thắng vạn quân không bằng chiến thắng chính mình, chiến thắng chính mình mới là chiến công quanh liệt nhất. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã trở thành bậc đạo sư lỗi lạc, là thầy của Trời người vì ngài đã chiến thắng chính mình.

Bằng sự thật lịch sử cách nay trên 2600 năm tại Ấn Độ đã được cả thế giới loài người hâm mộ khát ngưỡng tận cõi lòng. Mười điều đại gia hay kẻ bần cùng cũng phải chấp nhận. Thứ nhất đó là thất bại. Chấp nhận một sự thật rằng thất bại không loại trừ một ai, và những người thành công là những người thất bại nhiều nhất.

Chỉ khi bạn dám thất bại mới thoát khỏi những nỗi sợ hãi đang vây quanh mình, mới mong rằng có được cuộc sống an nhiên. Nếu bạn không thực sự khởi động và nỗ lực trên đường đi thì cũng không có điều gì bất ngờ gõ cửa nhà bạn được cả. Bạn thường nghĩ xem người thành công và thất bại có khác gì nhau?

Thực tế là không khác nhau nhiều như bạn nghĩ. Kết thúc một cuộc đua giành được giải nhất, sau khi đón nhận niềm vui bạn vẫn phải tiếp tục nỗ lực tập luyện, còn nếu thất bại ở cuộc đua thì sau khi đối mặt với nỗi buồn, bạn vẫn phải tập luyện tiếp thôi. Vậy thì hãy bỏ qua mọi rào cản để tiếp tục hành động đầy nhiệt huyết, bớt chấp thất bại hay là thành công.

Thứ hai là không thể lựa chọn xuất thân. Không ai có thể tự chọn nơi mình sinh ra, có người sinh ra đã có cuộc sống nhung lụa, có người lại nghèo hèn không chốn nương thân. Có trách cứ số phận cũng không được gì thì tại sao không học cách chấp nhận, nếu không thay đổi được hướng gió thì hãy điều khiển cánh buồm.

Thứ duy nhất chúng ta có thể làm lúc này đó là thay đổi chính bản thân mình. Trong cuộc sống không ai có thể tự lựa chọn xuất thân của mình. Chúng ta không thể chọn được nơi mình sinh ra, mỗi người mang trong mình một câu chuyện riêng, một bước đường khác nhau và một tầm nhìn riêng về cuộc sống.

Xuất thân có thể đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cơ hội và điều kiện khởi đầu, tuy nhiên điều quan trọng là chúng ta không nên bị giới hạn bởi xuất thân của mình, đó chỉ là một phần trong cuộc sống. Và những quyết định và nỗ lực của chúng ta mới là yếu tố quyết định sự thành công. Ngay cả khi chúng ta không có quyền lựa chọn xuất thân, chúng ta hoàn toàn có thể tự quyết định đường đi của mình.

Chúng ta có thể đặt mục tiêu học hỏi và phát triển bản thân để vương lên và đạt được thành công. Cái quan trọng là chúng ta không nên trách móc hay đổ lỗi cho xuất thân mà hãy sử dụng nó làm động lực để vương lên, và chứng minh giá trị của bản thân. Cuộc sống không công bằng và không đồng nhất, nhưng đó cũng là điều làm cho nó thú vị và đáng giá.

Bằng việc chấp nhận và khám phá những điểm mạnh trong bản thân, chúng ta có thể vượt qua bất kỳ rào cản nào và tạo ra những kết quả tốt đẹp. Không thể lựa chọn xuất thân nhưng chúng ta luôn có quyền tự quyết định con đường mà chúng ta muốn đi, và tạo nên tương lai của chính mình. Thứ ba là sự cô đơn không ai hiểu thấu.

Dù bạn nghèo khó hay là giàu sang, đang tràn ngập niềm vui hay là chìm trong nỗi buồn thì cứ là con người thì ai cũng từng trải qua cảm giác cô đơn không ai thấu hiểu. Từ thẩm sâu trong tâm hồn cảm giác cô đơn này luôn ngự trị trong mỗi chúng ta, đó là cảm xúc tất yếu để thôi thúc chính mình đi tìm bản ngã, ý nghĩa chân thực của đời người.

Sự cô đơn là một trạng thái tâm lý đau đớn khi chúng ta cảm thấy không có ai hiểu thấu, dù có sống trong đám đông đông đúc nhưng lòng cảm thấy trống rỗng và cô đơn không thể tan đi. Có những suy nghĩ cảm xúc và trăn trở mà không thể chia sẻ hoàn toàn với ai khác. Cô đơn không chỉ là sự thiếu vắng sự hiện diện của người khác mà còn là sự thiếu đi sự kết nối tình cảm và sự thấu hiểu sâu sắc.

Chúng ta có thể đứng giữa đám đông nhưng vẫn cảm thấy cô đơn vì không ai thực sự hiểu được những khó khăn, sự đau đớn và ước mơ của chúng ta. Tuy nhiên quan trọng nhất là không gục ngã trước sự cô đơn. Chúng ta có thể tìm sự động viên và cảm thông trong những nguồn năng lượng tích cực khác, như nghệ thuật âm nhạc viết lách.

Hay thậm chí là trong sự trầm lặng của chính bản thân mình, cô đơn cũng có thể là một cơ hội để tự tìm hiểu khám phá bản thân và nuôi dưỡng trái tim của chúng ta. Hãy nhớ rằng không ai có thể hiểu hoàn toàn con người ta, nhưng đó không có nghĩa là chúng ta không thể tìm được sự kết nối thực sự và tìm thấy người hiểu chúng ta.

Chúng ta có thể xây dựng mạng lưới hỗ trợ tìm kiếm những người đồng cảm và chia sẻ cảm xúc của mình. Bằng cách làm điều đó chúng ta có thể đánh bại sự cô đơn và tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong cuộc sống. Thứ tư là người rời xa bạn. Khi người ta đã muốn bỏ bạn mà đi tức là cánh cửa vừa được khép lại, cũng là lúc cánh cửa mới mở ra.

Đây thực sự là cơ hội để cho cả hai được gặp những con người mới, gặp nhau vì cái duyên và họ rời xa bạn cũng vì cái duyên thì có níu kéo cũng không được gì. Buông tay họ ra để cả hai cùng có con đường tốt hơn để đi. Người buồn ở đây không phải là bạn mà chính là họ, vì đã không may mắn có được bạn.

Vì thế cần gì chúng ta phải cố gắng thay đổi sự thật này mà hãy cứ chấp nhận và bước tiếp. Thứ năm là thời gian sẽ trôi qua. Theo dòng chảy của cuộc sống, dù niềm vui hay nỗi buồn rồi cũng sẽ dần trôi đi, vì thế hãy chấp nhận sự đổi thay như là điều tất yếu. Nhiều người cố gắng níu kéo tuổi xuân và làm mọi cách để trông mình trẻ hơn.

Tuy nhiên họ nên chấp nhận thực tế rằng ở mỗi lứa tuổi của chúng ta đều có một nét đẹp riêng, dù bạn giàu hay nghèo khó thời gian đều công bằng với mọi người. Quan trọng là bạn dùng từng phút từng giờ của bạn để làm gì mà thôi. Hãy thôi tìm cách níu giữ thời gian, mà thay vào đó hãy làm cho từng giây từng phút của bạn sống phải thực sự có ý nghĩa.

Thứ sáu là cuộc sống không công bằng. Cuộc sống này vốn dĩ không có gì là công bằng. Vì như thế nó mới là mục tiêu mà chúng ta mong muốn tìm đến. Hãy thử nhìn lại cơ thể bạn xem có gì là hoàn toàn cân đối không, hay là tay này nọ hơn tay kia, hai chân cũng không đều nhau và một mắt to một mắt nhỏ.

Vậy nên hãy chấp nhận sự không hoàn hảo trong thế giới này để chúng ta tập trung vào việc tùy cơ mà ứng biến. Cuộc sống không công bằng đó là một sự thật không thể phủ nhận rằng mọi người sinh ra với điều kiện khác nhau, cơ hội khác nhau và khả năng cũng khác nhau. Một số người được sinh ra trong gia đình giàu có và được hưởng mọi tiện nghi, trong khi người khác thì phải đối mặt với khó khăn và nghịch cảnh.

Sự không công bằng cũng tồn tại trong việc phân phối tài nguyên xã hội, một số người có được giáo dục tốt công việc tốt và cơ hội phát triển, trong khi người khác lại phải đấu tranh với nghèo đói thiếu hụt và cảm giác bị đánh đồng. Các yếu tố xã hội như tôn giáo tộc người và giới tính cũng có thể tạo ra sự không công bằng và định kiến.

Tuy nhiên điều quan trọng là chúng ta không nên gục ngã trước sự không công bằng, thay vì cảm thấy bất lực và oán trách chúng ta có thể tập trung vào những điều chúng ta có thể làm để thay đổi tình hình. Chúng ta có thể nỗ lực học hỏi phát triển kỹ năng và tạo ra cơ hội cho bản thân mình. Ngoài ra chúng ta cũng có thể đóng góp vào xã hội để làm cho cuộc sống công bằng hơn.

Bằng cách tham gia vào các hoạt động xã hội, đấu tranh cho những quyền lợi và cơ hội công bằng cho tất cả mọi người, chúng ta có thể tạo ra sự thay đổi và tiến bộ. Dù cuộc sống không công bằng, nhưng điều quan trọng là chúng ta không bị đánh bại bởi nó, chúng ta có thể tự quyết định cách chúng ta đối mặt với thách thức và tạo ra sự khác biệt.

Cuộc sống có thể không công bằng, nhưng chúng ta vẫn có thể tìm thấy ý nghĩa và niềm vui trong việc đấu tranh và xây dựng cuộc sống của chính mình. Thứ bảy đó là lãng quên. Ngay cả những việc tưởng như không thể quên, cuối cùng rồi cũng phải lùi vào dĩ vãng. Vết bụi thời gian sẽ dần làm mờ đi tất cả, cuộc sống vì có kỷ niệm nên mới có những phút giây hoài niệm.

Hãy cứ sống an nhiên để mọi chuyện thuận theo tự nhiên, vui với hiện tại là điều nên làm nhất. Lãng quên là một khía cạnh đáng buồn trong cuộc sống, chúng ta có thể lãng quên những kỷ niệm, những người thân yêu, những điều quan trọng trong quá trình đi qua cuộc sống. Thỉnh thoảng chúng ta cảm thấy mất mát và cô đơn vì không thể nhớ lại những gì đã xảy ra.

Tuy nhiên lãng quên cũng có thể là một phần tự nhiên của sự tiến xa. Đôi khi chúng ta phải để những ký ức cũ trôi đi để tạo không gian cho những trải nghiệm mới. Lãng quên cũng là một cách để chúng ta giải phóng bản thân khỏi những gánh nặng quá khứ và tập trung vào hiện tại và tương lai. Dù cho lãng quên có thể là đau đớn, chúng ta có thể học cách chấp nhận và tiếp tục đi tiếp.

Chúng ta có thể tìm cách tạo ra những kỷ niệm mới, xây dựng lại mối quan hệ và tận hưởng những thứ đang xảy ra chung quanh mình. Đôi khi việc lãng quên là một cơ hội để bắt đầu lại và định hình lại cuộc sống của chúng ta. Dù chúng ta có lãng quên một phần nào đó, điều quan trọng là giữ vững giá trị và nguyên tắc của bản thân.

Lãng quên không định hình toàn bộ cuộc sống của chúng ta mà chỉ là một phần trong hành trình của chúng ta mà thôi. Quan trọng hơn cả là chúng ta không nên lãng quên bản thân và những giá trị đích thực mà chúng ta đang mang trong lòng. Hãy nhớ rằng cuộc sống là một hành trình dài và lãng quên chỉ là một phần của nó thôi.

Hãy trân trọng những gì đang diễn ra và tìm cách tạo ra những kỷ niệm đáng nhớ trong cuộc sống hàng ngày. Thứ tám là mọi điều không diễn ra theo kế hoạch. Bạn đã bao nhiêu lần lập kế hoạch nhưng nhận thấy chúng đều không thể diễn ra 100% như bạn đã dự đoán? Cuộc sống này biến đổi khôn lường, vì thế cho dù bạn đã chuẩn bị chu đáo mọi thứ nhưng nó vẫn tuân theo quy luật không hoàn hảo của vũ trụ này.

Nên sai sót vẫn có thể xảy ra. Hãy chấp nhận thực tế này và chúng ta liên tục phải sửa đổi cải tiến cho mọi thứ tốt lên. Nhưng bên cạnh đó phải hiểu ra rằng, luôn có những giải pháp tốt hơn cách bạn đang làm. Thứ chín là người khác cười nhạo. Chúng ta sinh ra trong những hoàn cảnh khác nhau, có trải nghiệm hoàn toàn khác nhau nên cách tư duy của họ làm sao mà giống mình được.

Họ cười nhạo vì chúng ta khác họ là điều dễ hiểu. Tuy nhiên nói là việc của họ còn nghe hay không phụ thuộc vào lựa chọn của chính chúng ta. Vì thế cứ mỉm cười khi đối mặt với tất cả điều này. Khi bị người khác cười nhạo cảm giác tổn thương và bất lực thường xuyên tràn đến trong tâm hồn, những lời chế giễu và sự coi thường từ người khác có thể làm giảm tự tin và gây đau đớn cho con tim.

Những tiếng cười truyền qua không gian như mũi tên đâm thẳng vào lòng làm cho chúng ta cảm thấy bất an và tự hỏi về giá trị của bản thân. Tuy nhiên quan trọng nhất là chúng ta không nên để cho những lời chê bai và sự cười nhạo của người khác xác định giá trị của mình. Chúng ta đáng được tôn trọng và coi trọng vì những đặc điểm và phẩm chất riêng mà chúng ta đang mang trong mình.

Đừng để người khác làm mất đi niềm tin vào bản thân. Thay vì đáp trả bằng cách trả đũa hay cay độc, hãy chọn đối mặt với sự cười nhạo bằng sự tự tin và khẳng định bản thân. Chúng ta có thể đánh lừa sự cười nhạo bằng cách chứng minh rằng chúng ta không bị ảnh hưởng bởi nó. Hãy tập trung vào những mục tiêu của bản thân, phát triển kỹ năng và đạt được những thành công mà chúng ta muốn.

Hơn nữa hãy tìm sự hỗ trợ và gắn kết với những người có cùng tư duy và giá trị. Họ sẽ là người đồng hành, người ủng hộ và khuyến khích chúng ta khi chúng ta cảm thấy yếu đuối. Hãy tin tưởng vào khả năng của bản thân và biết rằng, chúng ta không đơn độc trong cuộc sống này. Cuối cùng hãy nhớ rằng người khác chỉ có quyền đem lời chế giễu và cười nhạo khi chúng ta cho phép.

Đừng để sự cười nhạo của người khác chi phối cuộc sống của bạn, hãy tỏa sáng và khẳng định giá trị của mình vì chúng ta xứng đáng được yêu thương và tôn trọng. Thứ mười là không tránh khỏi cái chết. Một trong những nỗi sợ lớn nhất của chúng ta là cái chết, cuộc sống vẫn luôn vận hành không ngừng vì thế nay sống mai thác cũng là điều không thể tránh khỏi theo quy luật của tự nhiên.

Thay vì ngồi nghĩ về kết quả tồi tệ thì chúng ta có thể chọn thái độ khác. Bằng cách loại bỏ nó ra khỏi đầu để có cuộc sống an nhiên thanh thản. Nếu còn tồn tại trên đời này thì hãy để những giây phút được sống thực sự có ý nghĩa bạn nhé. Chúng ta không thể tránh khỏi cái chết, một sự thực tàn nhẫn và không thể tránh được trong cuộc sống này, dù ta có cố gắng hết sức để bảo vệ sức khỏe và đối mặt với những nguy hiểm.

Cuối cùng chúng ta đều phải đối diện với sự chấm dứt của cuộc sống, cái chết không chỉ là một sự kết thúc mà còn là một phần của trò chơi tự nhiên. Nó là một dòng xoáy của sự sống và sự tàn phá, mang theo sự khắc nghiệt và không thương tiếc. Dù chúng ta có sợ hãi hay không chúng ta cũng không thể tránh khỏi cái chết.

Nhưng trong sự tàn bạo đó có một sự đẹp và quý giá, cái chết là một lời nhắc nhở về tính ngắn ngủi của cuộc sống, khuyến khích chúng ta sống đúng mục đích và trân trọng những khoảnh khắc hiện tại. Đó là một lời nhắc nhở rằng cuộc sống là quà tặng và chúng ta cần sống một cách đầy đủ và có ý nghĩa.

Cái chết cũng đưa ra câu hỏi về ý nghĩa và tầm quan trọng của cuộc sống. Chúng ta không thể tránh được sự chấm dứt nhưng chúng ta có thể xác định được những giá trị và mục tiêu của chúng ta trong suốt thời gian chúng ta có trên trái đất này. chúng ta có thể xây dựng những đóng góp ý nghĩa để lại di sản và ảnh hưởng tích cực cho thế hệ sau.

Với sự chấp nhận về cái chết chúng ta có thể sống một cuộc sống ý thức và tỉnh thức hơn, chúng ta có thể trân trọng mọi phút giây yêu thương và trải nghiệm trong cuộc sống, chúng ta có thể đối mặt với sự chấm dứt với lòng bình tĩnh và sẵn lòng tiếp nhận sự khác biệt. Hãy sống mỗi ngày của cuộc đời mình một cách đầy đủ và không hối tiếc.

Biết rằng cái chết là một phần của hành trình này. Đâu là việc quan trọng nhất đời người? Không ai có thể quay ngược thời gian nhưng bất cứ ai đều có thể bắt đầu từ hôm nay và tạo ra kết thúc mới. Người xưa dạy rằng một người cho dù là sống ở đâu làm việc gì thì điều nên làm trước hết và quan trọng nhất là phải làm người rồi sau đó mới là làm việc.

Người ta cũng chỉ rằng làm người là một môn học mà có dùng cả cuộc đời cũng không học hết được, nhưng chỉ cần bạn nguyện ý thì ngày hôm nay bạn sẽ tốt hơn ngày hôm qua, ngày mai sẽ tốt hơn ngày hôm nay. Dần dần bạn sẽ trở thành một người có tu dưỡng.

Đừng tự cho mình tài giỏi hơn người. Người ta nói rằng trên bầu trời còn có bầu trời khác, người tài giỏi còn có người tài giỏi hơn. Tỉnh lặng thì mới được nhìn xa, nếu một người trong tâm cũng lúc nào cũng tự cao tự đại, so sánh với người này người khác thì sao có thể tỉnh tại mà nhìn xa được. Một người tài đức ra sao, giỏi gian như thế nào, không cần bản thân nói ra thì người khác cũng sẽ tự biết. Người khiêm tốn thì luôn luôn được lòng người. Không tự cho mình tài giỏi hơn người là một loại khiêm tốn, là thể hiện của một người có trí tuệ.

Đừng tùy tiện hứa hẹn phán sét. Có câu rằng gieo hành vi gặt thói quen, gieo thói quen gặt tính cách, gieo tính cách gặt vận mệnh, cho nên thói quen tạo nên con người. Một người mù quán tùy tiện hứa hẹn nhiều thì sẽ dễ trở thành người giả dối không đáng tin, thậm chí còn tạo thành khẩu ngiệp. Một sự việc một hành động của một người nào đó rất có thể thực hư không như những gì mà chúng ta nhìn thấy, cho nên nhiều lúc tưởng là tốt mà chưa phải là tốt, tưởng là xấu mà chưa phải là xấu.

Đừng vội vàng tùy tiện phán sét người khác. Nếu không có thể điều mà chúng ta nhận được sẽ là sự thống khổ trong hối hận. Đừng mất thời gian với những đối tượng sai lầm, cuộc sống quá ngắn ngủi bạn không nên dành thời gian với những người chỉ biết hút cạn nguồn hạnh phúc của mình. Nếu ai đó muốn bạn có mặt trong cuộc sống của họ, họ sẽ tự dành ra chỗ cho bạn. Bạn không phải đấu tranh để giành giật lấy một vị trí nào cả.

Đừng bao giờ ép mình vào mối quan hệ với những người coi thường giá trị của bạn, và hãy nhớ những người bạn thực sự của bạn không phải là những người ở bên cạnh khi bạn thành công mà là những người ở bên bạn khi bạn gặp khó khăn.

Đừng nói dối bản thân. Bạn có thể nói dối người khác nhưng bạn không thể nói dối chính bản thân mình. Cuộc sống của chúng ta chỉ tiến bộ khi chúng ta nắm bắt các cơ hội, cơ hội đầu tiên cũng là rất khó khăn nhất mà chúng ta có thể nắm bắt lấy là trung thực với chính mình.

Đừng trách móc bản thân vì những sai lầm đã qua. Có thể chúng ta yêu nhầm người và đau khổ về những điều không xứng đáng, nhưng dù mọi việc có tồi tệ đến mức nào thì cũng có một điều chắc chắn. Sai lầm giúp chúng ta tìm được đúng người đúng thứ phù hợp với chúng ta.

Chúng ta ai cũng có những sai lầm khó khăn, thậm chí là những hối tiếc trong quá khứ. Nhưng bạn không phải là sai lầm khó khăn của mình, và ngay lúc này đây bạn có trong tay một sức mạnh để xây dựng hiện tại và tương lai của mình. Mỗi một điều từng xảy ra trong cuộc sống của bạn đều góp phần chuẩn bị cho bạn đón nhận một khoảnh khắc mới chưa đến.

Đừng tùy tiện làm phiền người khác. Trong mắt bạn có thể đó là một loại đau khổ nhưng đối với họ đó lại là cả một niềm hạnh phúc to lớn, cho nên đừng tùy tiện nhìn nhận người khác theo con mắt chủ quan của mình. Bởi vì rất có thể bạn đang làm phiền đến họ. Nếu có thể xem bản thân mình là một người khác, bạn sẽ giảm bớt được nỗi thống khổ mình đang chịu.

Nếu xem người khác là mình, bạn sẽ biết đồng cảm với nỗi bất hạnh của người khác, thông hiểu hơn về họ. Nếu bạn xem họ là họ thì sẽ biết tôn trọng sự độc lập không xâm phạm người khác. Nếu xem mình là mình thì sẽ quý trọng bản thân vui vẻ sống. Có thể được hiểu người khác chính là một loại trí tuệ, có thể được người khác hiểu mình thì đó là một loại hạnh phúc, có thể tự mình hiểu mình thì đó mới là người tài đức.

Đừng giễu cợt châm chọc người khác. Làm tổn thương nhân cách người khác thì có thể vui vẻ nhất thời nhưng sẽ mang vết thương suốt đời. Trên thế giới này sinh mệnh vốn là dựa vào nhau để sinh tồn, cho nên ai cũng cần phải học được biết ơn. Chúng ta cảm ơn thiên nhiên đã ban phúc, cảm ơn Cha Mẹ đã dưỡng dục, cảm ơn sự bình yên của xã hội, cảm ơn hương vị của đồ ăn, cảm ơn sự ấm áp của quần áo, cảm ơn nghịch cảnh.

Đừng giữ mãi những hằng học, đừng sống với những điều mà bạn khác. Bạn sẽ tự làm đau bản thân mình hơn là những việc người bạn khác đã làm. Tha thứ không phải là việc nói những gì bạn làm thì ổn đối với tôi, mà là nói tôi sẽ không để hạnh phúc của mình bị hủy hoại bởi những gì mà anh đã gây ra cho tôi.

Tha thứ là câu trả lời cho việc buông tay đi tìm bình an và giải phóng bản thân bạn. Và hãy nhớ tha thứ không chỉ dành cho người khác, nó còn dành cho chính bạn. Hãy tha thứ cho bản thân tiếp tục sống và cố gắng hơn nữa trong tương lai.

Đừng bỏ qua điều kỳ diệu của những khoảnh khắc nhỏ nhoi. Hãy tận hưởng những điều nhỏ nhoi nhất, bởi biết đâu một ngày nào đó nhìn lại bạn sẽ thấy đó là điều vô cùng ý nghĩa với mình. Phần tốt đẹp nhất trong cuộc sống của bạn sẽ là những khoảnh khắc nhỏ bé không tên mà bạn đã dành mỉm cười cùng với ai đó quan trọng với bạn.

Đừng đổ lỗi cho người khác về rắc rối của bạn. Khả năng thực hiện được ước mơ của bạn tỷ lệ thuận với khả năng bạn tự nhận trách nhiệm cho cuộc sống của mình. Khi trách cứ người khác vì những gì bạn đang trải qua nghĩa là bạn đang chối bỏ trách nhiệm, bạn đang trao cho người khác quyền kiểm soát phần cuộc sống đó của mình.

Đừng ức hiếp người yếu hơn mình. Đồng cảm với người yếu hơn mình là một loại đức hạnh, một loại cảnh giới, một loại hài hòa. Một người tâm lý khỏe mạnh thì mới có một thân thể khỏe mạnh, người có một phần độ lượng thì sẽ có nhiều thêm một phần khí chất, người có nhiều thêm một phần khí chất thì sẽ có thêm nhiều một phần nhân duyên, càng có nhiều thêm một phần sự nghiệp tích thiện thành đức tu thân dưỡng tính.

Đừng tự khép kính bản thân. Giúp đỡ người khác là một loại cao thượng, hiểu cho người khác là một loại độ lượng, tha thứ lỗi lầm của người khác là một loại đạo đức vô cùng cao đẹp. Khi xảy ra việc gì đừng tự khép kính bản thân mình, hãy mở lòng đi làm những việc này để thành tựu bản thân mình và thành tựu người khác.

Đừng lo lắng quá nhiều. Lo lắng sẽ không giúp giải thoát các gánh nặng của ngày mai, nhưng nó sẽ tước bỏ đi niềm vui của ngày hôm nay. Một cách để bạn có thể kiểm tra xem có nên mất công suy nghĩ về những điều đó hay không là tự đặt cho mình câu hỏi này. Điều này có quan trọng gì nữa không, trong một năm tiếp theo ba năm tiếp theo năm năm tiếp theo. Nếu câu trả lời là không thì nó không đáng để bạn bận tâm đâu.

Đừng là người vô ơn. Dù bạn đang ở hoàn cảnh tốt đẹp hay tồi tệ, hãy thức dậy mỗi ngày với niềm biết ơn cuộc sống của mình. Ở nơi nào đó người khác đang đấu tranh trong tuyệt vọng để dành dật lấy cuộc sống của họ. Thay vì nghĩ về những gì bạn không có, hãy nghĩ về những gì bạn đang có mà người khác không có.

Kính chúc tất cả người con Phật luôn luôn học theo gương sáng của đức Phật về lòng từ bi và luôn đi trên con đường chánh pháp, tinh tấn tu tập để sớm đạt được mọi sở nguyện. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

Nhân quả là gì? Nhân quả theo chữ hán có nghĩa là hạt giống, là bông trái. Ở đây chúng ta nên hiểu nghĩa nhân quả là hành động, là kết quả của hành động. Để dễ hiểu chúng tôi cho một thí dụ, nếu chúng ta lấy một hạt cam gieo trồng xuống đất hạt cam lên thành cây cam, cây cam lớn lên cho những quả ngon ngọt, đó là nhân là quả của cây cam.

Nếu ta lấy một hạt chanh đem ươm trồng, hạt chanh lên thành cây và cho những trái chanh chua, đó là nhân và quả của cây chanh. Hai thí dụ trên cho chúng ta thấy nhân nào thì quả nấy, hạt cam sẽ cho trái cam ngọt, hạt chanh sẽ cho trái chanh chua. Hành động của chúng ta cũng vậy, nếu hành động ác là nhân ác, kết quả của hành động ác thì chúng ta sẽ phải thọ chịu quả khổ đau như chúng ta đã nói ở trên.

Ngược lại hành động thiện sẽ mang lại hạnh phúc an vui cho chúng ta. Để làm sáng tỏ luật nhân quả chúng tôi xin lặp lại, nếu chúng ta làm một điều ác thì kết quả sẽ đem đến không những cho chúng ta mà còn nhiều người khác, những sự đau khổ phiền muộn tức giận hận thù quán ghét, tạo ra nhiều điều tội lỗi ...

Nếu chúng ta làm một điều thiện thì kết quả sẽ mang đến không những cho chúng ta mà còn cho nhiều người khác, sự an vui hạnh phúc. Do hành động chúng ta làm ra thì chúng ta phải chịu lấy trách nhiệm về hành động đó, nên gọi là luật chứ ở đây không có một đấng tạo hóa, một ông Ngọc Hoàng Thượng Đế, hay bất cứ một con người nào chế ra định luật nhân quả này để bắt buộc chúng ta phải thi hành.

Luật nhân quả không có người thi hành bắt bớ phạt dạ hoặc giam cầm tù tội ai cả. Nhưng nó phán sét rất công minh và xử phạt rất công lý, do tòa án lương tâm của mỗi người. Vì thế luật nhân quả rất công bằng không thiên vị một ai, ai làm ác thì phải gặt lấy quả khổ đau khi thời tiết nhân duyên đến. Luật nhân quả này không có một người nào bắt buộc chúng ta thi hành được.

Mà chỉ có sự đau khổ và sự an vui của chúng ta mới bắt buộc chúng ta phải thi hành nó. Bởi vì con người ai cũng muốn sống an vui hạnh phúc chứ không có mấy ai muốn sống khổ đau bao giờ. Vì thế chúng ta tự bắt buộc chúng ta làm thiện, sống thiện để sống được an vui hạnh phúc. Chính vì vậy chúng ta mới thấy được lòng người sợ khổ ưa vui.

Còn nếu ngược lại chúng ta không làm thiện không sống thiện thì sự an vui hạnh phúc sẽ không đạt thành, và vì vậy chúng ta phải sống khổ đau. Luật mà không ai có quyền thi hành bắt buộc phạt dạ mình, mà mình phải chịu sự trừng phạt của luật rất công minh chánh trực như trên chúng tôi đã nói. Luật nhân quả là một phép tắc được quy định theo sự hoạt động tự nhiên của vũ trụ, để quân bình trật tự an toàn của các hành tinh trong không gian.

Vì thế luật nhân quả là một đạo luật của vũ trụ được đặt ra để quân bình trật tự vạn vật trong vũ trụ. Nhân quả là gì, câu hỏi của Diệu Quang hỏi. Kính thưa thầy nhân quả là cái gì, xin thầy hoan hỉ chỉ dạy cho chúng con được biết? Đáp, nhân quả là chữ hán, nhân có nghĩa là hạt quả có nghĩa là trái, gộp chung hai chữ nhân quả lại.

Nghĩa đen của nó là hạt và trái, hạt giống nào sẽ cho trái nấy không thể cho trái khác được. Thí dụ hạt cam khi gieo lên thành cây sẽ cho trái cam, hạt chanh sẽ cho trái chanh, không thể nào hạt cam mà cho trái chanh được, cũng như hạt chanh không thể nào cho ra trái cam được ... Còn nghĩa bóng là hành động thiện hay ác, nếu hành động thiện thì được phước báo an vui, còn hành động ác thì phải thọ lấy sự đau khổ.

Tức là hành động nào sẽ gặt lấy hậu quả của hành động ấy. Thí dụ như hành động trộm cấp thì phải gặt lấy hậu quả của hành động trộm cấp là bị bắt bớ ở tù, hoặc bị người mất của bắt được đánh đập có khi họ giết chết. Hậu quả của sự tham lam trộm cấp không những ở trong kiếp hiện tại nghèo nàn đói khổ mà còn kéo dài trong các kiếp vị lai nữa.

Cho nên nhân quả tham lam đem lại cho người đời một sự nghèo đói bất hạnh vô cùng. Là con người chúng ta phải tránh gieo nhân quả trộm cấp cướp giật của người khác. Do không tham lam trộm cướp của người khác thì đời sống của chúng ta được no cơm ấm áo. Nếu còn gieo nhân quả tham lam trộm cấp thì đời sống của chúng ta sẽ đói khổ vô cùng.

Và trong muôn kiếp kẻ làm ác giết hại chúng sanh, ăn thịt chúng sanh thì hậu quả sẽ bị tai ương bệnh tật khổ đau hoạn nạn, hoặc bị sự giết hại của kẻ khác bằng cách này hoặc cách khác ... Hành động thiện thì được phước báo, như cơm ăn áo mặc đầy đủ, cuộc sống gặp điều may mắn trong hòa thuận vui tươi, con cái hiếu hạnh biết vâng lời dạy bảo của cha mẹ.

Còn hành động ác thì thọ khổ, như bệnh tật tai nạn trong nhà thường rầy rà bất hòa chẳng an, con cái cãi lời cha mẹ đi chơi bỏ học thành trộm cấp tiền của cha mẹ, thường làm gia đình khổ người khác khổ. Luật nhân quả rất công bằng và công lý, không ai lo lót hối lộ tiền bạc mà hết khổ được, dù có quyền thế tiền bạc đến đâu luật nhân quả vẫn công bằng không tư vị.

Vì thế người gieo nhân ác không thể cầu khẩn chư Phật chư Bồ Tát và Ngọc Hoàng Thượng Đế, cùng các bậc thánh vạn năng cũng không cứu giúp cho mình được. Nên vấn đề cầu an cầu siêu cầu xin ban phước lành chẳng bao giờ có được, chỉ là một trò lừa bịp lường gạt người khác. Chẳng có lợi ích gì mà còn hao tốn của cải vô lối, chẳng ít lợi gì cho ai cả.

Luật nhân quả trước khi học và rèn luyện đạo đức thương mình, tức là đạo đức nhân bản nhân quả làm người chúng ta cũng cần phải hiểu biết luật nhân quả. Luật nhân quả là một phép tắc, được quy định theo sự hoạt động tự nhiên của vũ trụ để quân bình trật tự an toàn của các hành tinh trong không gian.

Nếu không có luật nhân quả quy định trật tự thì các hành tinh trong không gian này sẽ bị đảo lộn, và như vậy muôn vật sống trên các hành tinh sẽ bị tiêu diệt. Luật nhân quả không phải do con người quy chế, hay một đấng tạo hóa nào lập ra mà chính do các hành hoạt động theo sự vận hành vô minh tự nhiên của bản chất vạn vật mà lập thành.

Từ khi có các hành vận chuyển trong vũ trụ tạo thành những duyên mới, những duyên mới này phối hợp với các duyên khác sanh ra duyên mới khác nữa, và cứ như thế tiếp tục mãi mãi. Sự tiếp tục vận này chính đó là nguồn gốc sanh ra vạn vật chứ không có đấng tạo hóa như trên chúng tôi đã nói. Sự vận hành là một sinh diệt của vạn vật trong vũ trụ.

Khi có vạn vật xuất hiện lại tiếp tục vận hành tạo thành một môi trường sống, môi trường sống phù hợp cho loài sinh vật nào thì loài sinh vật ấy xuất hiện, mãi đến khi môi trường sống phù hợp với loài người thì loài người mới xuất hiện. Khi có loài người xuất hiện mới biết phân định các hành ra làm hai phần.

Hành thứ nhất là hành thiện, một là hành thiện hai là hành ác, nhưng con người cổ sơ chỉ biết thiện ác nhân quả mà chưa phân định luật nhân quả như thế nào là đúng thế nào là sai. Vì thế đạo đức nhân bản nhân quả đã biến thành triết thuyết định mệnh của người xưa. Mãi đến khi đức Thích Ca Mâu Ni xuất hiện.

Tính từ ngày sinh của ngài cho đến ngày nay là hơn 2550 năm, ngài ra đời phân định được luật nhân quả đúng và sai. Từ đó giáo lý của ngài, nền đạo đức nhân bản nhân quả trở thành chân lý của loài người. Nếu thân miệng ý của chúng ta hành động thiện thì đó là sự hoạt động đem lại sự no ấm an ổn yên vui hạnh phúc cho sự sống của mình và của vạn vật sinh linh trên hành tinh này, gọi là nhân thiện.

Nếu thân miệng ý của chúng ta hành động ác thì đó là sự hoạt động đem lại sự bất công bất an đau khổ ... cho sự sống của chúng ta và của vạn vật, gọi là nhân ác. Bây giờ chúng ta đã hiểu rõ được nhân thiện và nhân ác qua những hành động thân miệng ý của chúng ta. Nhân quả báo ứng cùng luật nhân quả mỗi tôn giáo đều có phương thức lý luận nhân quả của riêng mình, nội dung cũng không giống nhau.

Luật nhân quả báo ứng được quan niệm khác nhau, thậm chí đang tồn tại sự khác biệt khá lớn. Phật giáo đối với nhân quả báo ứng có cái nhìn đầy đủ và thấu triệt, nội dung lý luận nhân quả trong Phật pháp rất rộng. Nhân quả báo ứng thảo luận những vấn đề cốt yếu nhất của nhân quả báo ứng, song nó chỉ là hạt nước nhỏ bé trong biển luật nhân quả mênh mông của Phật giáo.

Nói một cách đơn giản, nhân quả báo ứng chính là làm thiện được quả báo thiện, còn làm ác điều ác bị quả báo ác. Luật nhân quả chính là phương thức quy tắc cùng định luật cố định của nhân quả báo ứng. Còn nói rõ hơn những hành vi thuộc ác chủ yếu là thập ác và ngũ nghịch, mỗi hành vi xấu ác đều phải chịu ác báo tương xứng với hành vi đó.

Vả lại căn cứ vào những hành vi xấu ác nặng hay nhẹ mà có quả báo khác nhau, làm mười điều ác sau khi chết chắc chắn phải thọ khổ trong địa ngục. Còn tạo ác nhẹ hơn sau khi chết chuyển sinh thọ khổ trong loài ngạ quỷ. Nếu tạo ác nhẹ hơn nữa thọ khổ trong các loài súc sinh. Sau khi thọ hết tất cả thống khổ trong các đường này rồi sẽ được chuyển sinh trở lại làm người và tiếp tục bị thọ các quả báo như dưới đây.

Thứ nhất sát sinh, sẽ bị quả báo như nhiều bệnh tàn tật chết yểu nhiều tai họa cốt nhục chia lìa, trực tiếp hoặc gián tiếp sát hại đánh đập ngược đãi tổn hại người động vật đều thuộc hành vi sát sinh đều bị những quả báo như trên. Thứ hai trộm cắp, sẽ bị quả báo nghèo khổ, tài sản bị người khác chiếm đoạt.

Hễ tài sản hoặc đồ dùng của người khác chưa được sự đồng ý của họ mà ta tự lấy dùng hoặc chếm đoạt đều thuộc trộm cắp. Thứ ba là tà dâm, bị quả báo gặp những người vợ chồng hung dữ không chung thủy, vợ con bị người khác cưỡng hiếp, bà con không vừa lòng, làm bậy quan hệ với nam nữ cho đến làm những việc có liên quan đến sắc tình đều thuộc tà dâm.

Thứ tư nói dối, quả báo bị người phỉ báng khinh khi, nói không đúng sự thật làm chứng bậy không giữ chữ tín đều phạm vào tội nói dối. Thứ năm nói lời trau chuốt, bị quả báo nói ra lời nào mọi người đều không tin không tiếp thu, lời nói không rõ ràng diễn đạt người ta không hiểu, nói những lời tà dâm những lời khiến cho mọi người nghĩ đến chuyện ái ân đều gọi là nói lời trau chuốt.

Thứ sáu nói lưỡi đôi chiều, bị quả báo quyến thuộc chia lìa thân tộc xấu ác, đâm bị thóc thọc bị gạo gây chia rẻ đều phạm tội nói lưỡi đôi chiều. Thứ bảy nói lời hung ác, quả báo thường bị người mắng chửi, gặp nhiều chuyện kiện cáo tranh chấp, dùng lời tàn bạo độc ác mắng người đều thuộc nói lời ác. Thứ tám là tham dục, bị quả báo tâm không biết đủ tham dục không chán.

Tham cầu hưởng thụ các loại như tiền tài sắc đẹp danh lợi, say mê không có ý niệm sa rời, tất cả những thứ này đều thuộc tham. Chín là sân nhuế, bị quả báo thường bị người dị nghị nhiễu loạn khiến cho phiền não hoặc bị hãm hại, gặp chuyện không vừa lòng liền sinh tức tối quán hận, đây tức là sân nhuế.

Mười là nghi, bị quả báo sinh vào gia đình tà kiến, sinh ra nơi xa xôi hẻo lánh thiếu luật pháp và văn minh, tâm nịnh nọt không ngay thẳng nhiều mưu mô quỷ kế, thích những người có tâm nịnh hót, nghi chỉ cho những người có cái nhìn tà không tin nhân quả.